Wniosek do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją przepisów dotyczących "testu niezawisłości"
UCHWAŁA NR 420/2026
KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA
z dnia 30 kwietnia 2026 r.
w sprawie skierowania do Trybunału Konstytucyjnego wniosku o zbadanie zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej przepisów ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622), ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334 z późn. zm.) oraz ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1614).
1. Na podstawie art. 191 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 186 ust. 2 i art. 188 pkt 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.), Krajowa Rada Sądownictwa wnosi o stwierdzenie, że:
a) art. 23a § 4–15 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Prawo o ustroju sądów wojskowych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1614) – dalej jako „PUSW”) jest niezgodny z art. 60 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 2 oraz w związku z art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
b) art. 42a § 3–14 ustawy z dnia z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334 z późn. zm. – dalej jako „PUSP”) jest niezgodny z art. 60 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 2 oraz w związku z art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
c) art. 29 § 5–25 ustawy z dnia z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (Dz. U. z 2024 r. poz. 622 – dalej jako „ustawa o SN”) jest niezgodny z art. 60 w związku z art. 31 ust. 3, w związku z art. 2 oraz w związku z art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej,
2. Krajowa Rada Sądownictwa zastrzega możliwość uzupełnienia argumentacji podczas rozprawy przed Trybunałem Konstytucyjnym.
3. Do reprezentowania wnioskodawcy w postępowaniu przed Trybunałem Konstytucyjnym Krajowa Rada Sądownictwa upoważnia sędziów: dr Annę Dalkowską, dra Macieja Nawackiego, Joannę Kołodziej-Michałowicz oraz Katarzynę Chmurę.
UZASADNIENIE
I
Legitymacja Krajowej Rady Sądownictwa
1. Krajowa Rada Sądownictwa (dalej także jako: ,,KRS” lub „Rada”) wywodzi swoją legitymację w przedmiocie wniosku do Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej z przepisów ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 1186; dalej jako „ustawa o KRS”) oraz z treści art. 186 ust. 2 Konstytucji RP (stanowi on podstawę normatywną uprawnienia Rady do występowania do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem w sprawie zgodności z Konstytucją aktów normatywnych w zakresie, w jakim dotyczą one niezależności sądów i niezawisłości sędziów) i art. 191 ust. 2 pkt 2 Konstytucji RP wskazującego Radę jako podmiot legitymowany do samodzielnego występowania z wnioskami do Trybunału Konstytucyjnego o kontrolę zgodności aktów normatywnych z wzorcami Konstytucyjnymi oraz do przystępowania do tego rodzaju postępowań.
2. Krajowa Rada Sądownictwa jest konstytucyjnym organem kolegialnym o szczególnym charakterze. W jej skład wchodzą przedstawiciele wszystkich trzech władz, a jej zadaniem jest pośredniczenie w podejmowaniu przez władzę wykonawczą i ustawodawczą najważniejszych decyzji dotyczących sądownictwa, a przede wszystkim ochrona niezawisłości sędziów i niezależności sądów (art. 186 ust. 1 Konstytucji RP; L. Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, Warszawa 2018, s. 389). Ustrojodawca powierzył KRS szczególną rolę; wprost bowiem sprecyzował, że ma ona stać na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów, ale również współdecydować i współdziałać w kwestiach związanych z jej konstytucyjnym zakresem działania w powiązaniu z innymi organami państwa (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 lipca 2005 r., sygn. K 28/04). Jej rola ma zatem fundamentalne znacznie z perspektywy zasad ustrojowych, albowiem Rada nie tylko stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Jest ona także gwarantem realizacji zasady trójpodziału władzy wyrażonej w art. 10 Konstytucji RP. Konstytucyjny obowiązek stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów ma także zabezpieczać możliwość prawidłowej realizacji prawa do sądu gwarantowanego każdemu w art. 45 Konstytucji RP. Tym samym KRS, realizując zadanie powierzone jej w art. 186 ust. 1 Konstytucji RP, przyczynia się pośrednio do zachowania zasady trójpodziału władzy oraz gwarantuje możliwość zrealizowania jednego z fundamentalnych praw człowieka, jakim jest prawo do sądu. Nakaz stania na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów dotyczy sądów powszechnych, administracyjnych, wojskowych oraz Sądu Najwyższego i ogółu kadry, w tym sędziów pracujących w tych sądach (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 grudnia 2015 r., K 35/15; K. Szczucki, uwagi do art. 186, [w:] Konstytucja RP. Tom II Komentarz do art. 87 243, red. M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, Legalis, Nb. 10).
3. Ustrojodawca w art. 186 ust. 2 Konstytucji RP przewidział możliwość wystąpienia przez Radę do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem (także przystąpienia do sprawy i samodzielnego formułowania stanowiska) w sprawie zgodności z Konstytucją aktów normatywnych w zakresie, w jakim dotyczą one niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Wskazuje się, że jest to nawet nie tyle uprawnienie Rady, co jej obowiązek (K. Zawiślak, Pozycja ustrojowa, kompetencje i skład Krajowej Rady Sądownictwa, ,,Iustitia” 2012, nr 3, s. 121).
4. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18 lipca 2007 r., sygn. K 25/07 (OTK-A 2007, Nr 7, poz. 80), stwierdził, że „Rada – jak żaden inny konstytucyjny organ państwa jest powołana do ochrony niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Wskazał, że systematyka Konstytucji nakazuje, aby uprawnienia Krajowej Rady Sądownictwa były traktowane całościowo, zaś kwestia stania na straży nie ogranicza się jedynie do monopolu w zakresie opiniowania nominacji sędziowskich czy też projektów przepisów w zakresie określonym przez art. 186 ust. 1 Konstytucji, ale również, w razie uznania przez Radę takiej konieczności, do skorzystania z uprawnienia określonego w art. 186 ust. 2 Konstytucji, czyli wystąpienia do Trybunału”. Pojęcie „straży”, o której mowa w art. 186 ust. 1 Konstytucji, obejmuje czuwanie nad brakiem zagrożeń dla niezależności sądów i niezawisłości sędziów w systemie prawnym (wyrok z 28.11.2007 r., sygn. K 39/07; OTK-A 2007, Nr 10, poz. 129).
5. Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stanowi w tym względzie utrwaloną linię orzeczniczą. Również w uzasadnieniu wyroku z 8 listopada 2023 r. sygn. akt K 1/23, Trybunał przypominał, w sytuacji zakwestionowania legitymacji Rady przez Rzecznika Praw Obywatelskich, że „KRS stosownie do art. 186 ust. 1 Konstytucji stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów i wyłącznie w tych sprawach może wystąpić do Trybunału z wnioskiem w sprawie zgodności z Konstytucją aktów normatywnych (art. 191 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 186 ust. 2 Konstytucji).”. W wyroku z 16 maja 2024 r. sygn. U 1/24 Trybunał Konstytucyjny potwierdził swą wcześniejszą linię orzeczniczą wskazując, że „pojęcie «straży», o której mowa w art. 186 ust. 1 Konstytucji, obejmuje czuwanie nad brakiem zagrożeń dla niezależności sądów i niezawisłości sędziów w systemie prawnym (skoro KRS może inicjować «aż» kontrolę konstytucyjności, to tym bardziej pojęciem «straży» będzie objęte opiniowanie stosownych aktów prawnych) (wyrok z 28 listopada 2007 r., sygn. K 39/07, OTK ZU nr 10/A/2007, poz. 129)”.
6. Zaskarżone przez Krajową Radę Sądownictwa przepisy wprost dotyczą niezależności sędziów, tym samym Rada jest nie tylko upoważniona, ale również zobowiązania wobec stwierdzenia wysokiego prawdopodobieństwa graniczącego z pewnością naruszenia wzorca konstytucyjnego do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z wnioskiem o kontrolę zgodności przepisów ze wskazanym wzorcem.
II.
Zaskarżone przepisy i ich kontekst normatywny
7. Ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1259) wprowadzony został odrębny tryb badania na wniosek podmiotu uprawnionego wymogów bezstronności i niezawisłości sędziego, tzw. test niezawisłości. Instytucja powyższa w analogicznym kształcie została wprowadzona również w ustawie prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawie o sądach wojskowych. W uzasadnieniu przedstawionego przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej projektu ustawy (druk sejmowy nr 2011 z 3 lutego 2022 r.) wskazano, że materia zawarta w projektowanej ustawie nie jest objęta zakresem prawa Unii Europejskiej. Tym niemniej treść przepisów przewidujących wprowadzenie do polskiego prawodawstwa nowej, nieznanej wcześniej ani polskiemu, ani innym porządkom prawnym instytucji testu niezawisłości i bezstronności, niewątpliwie nawiązuje do zawartych w orzeczeniach TSUE w sprawach dotyczących polskiego wymiaru sprawiedliwości błędnych zapatrywań prawnych, wykraczających poza kognicję tegoż Trybunału.
8. W efekcie niedopuszczalnego, pozatraktatowego nacisku organów Unii Europejskiej doszło do przyjęcia następujących przepisów, wprowadzających konstrukcję testu niezawisłości sędziowskiej, tj. wprowadzono szczególną dodatkową podstawę wyłączenia sędziego, związaną ściśle z okolicznościami jego powołania na stanowisko oraz odrębną od istniejących procedur regulację postępowania w tym przedmiocie
W prawie o ustroju sądów powszechnych wprowadzono art. 42a następującej treści:
§ 1. W ramach działalności sądów lub organów sądów niedopuszczalne jest kwestionowanie umocowania sądów i trybunałów, konstytucyjnych organów państwowych oraz organów kontroli i ochrony prawa.
§ 2. Niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez sąd powszechny lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości.
§ 3. Dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 6, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.
§ 4. Wniosek o stwierdzenie przesłanek, o których mowa w § 3, może być złożony wobec sędziego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji lub apelację, z wyłączeniem spraw, w których termin do ich rozpoznania i wydania orzeczenia jest nie dłuższy niż miesiąc od dnia złożenia pisma procesowego wszczynającego postępowanie w sprawie.
§ 5. Wniosek składa się w terminie 7 dni od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie terminu, o którym mowa w zdaniu pierwszym, prawo do wniesienia wniosku wygasa. Sąd przy doręczeniu pierwszego pisma w sprawie zawiadamia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę, a przy każdym kolejnym - jeżeli skład rozpoznający sprawę uległ zmianie.
§ 6. Uprawnionym do złożenia wniosku jest w postępowaniu:
1) w sprawach o przestępstwa skarbowe i wykroczenia skarbowe - strona;
2) w sprawach o wykroczenia - strona;
3) w przedmiocie odpowiedzialności podmiotów zbiorowych za czyny zabronione pod groźbą kary - strona i wnioskodawca;
4) karnym - strona;
5) w sprawach nieletnich - strona;
6) cywilnym - strona i uczestnik postępowania;
7) dyscyplinarnym - obwiniony.
§ 7. Wniosek powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać:
1) żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 3;
2) przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie.
§ 8. Wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w § 7, podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny.
§ 9. Wniosek złożony wobec sędziego wyznaczonego do składu sądu dokonującego czynności w toku postępowania przygotowawczego w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe lub w postępowaniu karnym pozostawia się bez rozpoznania.
§ 10. Jeżeli uprawniony do złożenia wniosku złożył wnioski wobec więcej niż jednego sędziego wyznaczonego do składu rozpoznającego sprawę lub wnioski zostały złożone w tej samej sprawie przez kilku uprawnionych do złożenia wniosku, sąd może zarządzić połączenie wniosków w celu ich łącznego rozpoznania. W przypadku łącznego rozpoznania wniosków, wnioski rozpoznaje skład sądu wyznaczony do rozpoznania wniosku, który został złożony jako pierwszy.
§ 11. Uwzględniając wniosek sąd wyłącza sędziego od rozpoznania sprawy. Wyłączenie sędziego od udziału w danej sprawie nie może stanowić podstawy do wyłączenia tego sędziego w innych prowadzonych przez niego sprawach.
§ 12. W razie uwzględnienia wniosku, sąd z urzędu sporządza w terminie 3 dni uzasadnienie postanowienia.
§ 13. W razie uwzględnienia wniosku, odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręcza się również sędziemu, którego wniosek dotyczy. Sędzia może w terminie 3 dni złożyć wniosek o ponowne rozpoznanie do Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy w składzie 5 sędziów losowanych spośród całego składu Sądu Najwyższego, w terminie 7 dni utrzymuje w mocy postanowienie o wyłączeniu sędziego albo uchyla postanowienie o wyłączeniu sędziego i oddala wniosek. Do czasu rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy, sędzia podejmuje czynności niecierpiące zwłoki.
§ 14. W zakresie nieuregulowanym przepisami ustawy do rozpoznania wniosku, o którym mowa w § 4, stosuje się odpowiednio w sprawach:
1) cywilnych - przepisy ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego dotyczące rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego i zażalenia,
2) karnych - przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 37) dotyczące rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego, z wyłączeniem art. 42 § 3 zdanie trzecie tej ustawy w zakresie dotyczącym czynności niecierpiących zwłoki, w szczególności w przedmiocie tymczasowego aresztowania.
9. Tożsame rozwiązania przyjęto w ustawie Prawo o ustroju sądów wojskowych w art. 23a:
§ 1. W ramach działalności sądu wojskowego lub jego organów niedopuszczalne jest kwestionowanie umocowania sądów i trybunałów, konstytucyjnych organów państwowych oraz organów kontroli i ochrony prawa.
§ 2. Niedopuszczalne jest ustalanie lub ocena przez sąd wojskowy lub inny organ władzy zgodności z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości.
§ 3. Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności.
§ 4. Dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 7, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.
§ 5. Wniosek o stwierdzenie przesłanek, o których mowa w § 4, może być złożony wobec sędziego wyznaczonego do składu sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji lub apelację, z wyłączeniem spraw, w których termin do ich rozpoznania i wydania orzeczenia jest nie dłuższy niż miesiąc od dnia złożenia pisma procesowego wszczynającego postępowanie w sprawie.
§ 6. Wniosek składa się w terminie 7 dni od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie terminu, o którym mowa w zdaniu pierwszym, prawo do wniesienia wniosku wygasa. Sąd przy doręczeniu pierwszego pisma w sprawie zawiadamia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę, a przy każdym kolejnym - jeżeli skład rozpoznający sprawę uległ zmianie.
§ 7. Uprawnionym do złożenia wniosku jest strona postępowania karnego przed sądem wojskowym w sprawach, o których mowa w § 5, a w postępowaniu dyscyplinarnym - obwiniony.
§ 8. Wniosek powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać:
1) żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 4;
2) przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie.
§ 9. Wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w § 8, podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny.
§ 10. Wniosek złożony wobec sędziego wyznaczonego do składu sądu dokonującego czynności w toku postępowania przygotowawczego w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe lub w postępowaniu karnym pozostawia się bez rozpoznania.
§ 11. Jeżeli uprawniony do złożenia wniosku złożył wnioski wobec więcej niż jednego sędziego wyznaczonego do składu rozpoznającego sprawę lub wnioski zostały złożone w tej samej sprawie przez kilku uprawnionych do złożenia wniosku, sąd może zarządzić połączenie wniosków w celu ich łącznego rozpoznania. W przypadku łącznego rozpoznania wniosków, wnioski rozpoznaje skład sądu wyznaczony do rozpoznania wniosku, który został złożony jako pierwszy.
§ 12. Uwzględniając wniosek sąd wyłącza sędziego od rozpoznania sprawy. Wyłączenie sędziego od udziału w danej sprawie nie może stanowić podstawy do wyłączenia tego sędziego w innych prowadzonych przez niego sprawach.
§ 13. W razie uwzględnienia wniosku, sąd z urzędu sporządza w terminie 3 dni uzasadnienie postanowienia.
§ 14. W razie uwzględnienia wniosku, odpis postanowienia wraz z uzasadnieniem doręcza się sędziemu, którego wniosek dotyczy. Sędzia może w terminie 3 dni złożyć wniosek o ponowne rozpoznanie do Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy w składzie 5 sędziów losowanych spośród całego składu Sądu Najwyższego, w terminie 7 dni utrzymuje w mocy postanowienie o wyłączeniu sędziego albo uchyla postanowienie o wyłączeniu sędziego i oddala wniosek. Do czasu rozpoznania sprawy przez Sąd Najwyższy, sędzia podejmuje czynności niecierpiące zwłoki.
§ 15. W zakresie nieuregulowanym przepisami ustawy do rozpoznania wniosku, o którym mowa w § 5, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 46, 304, 1178 i 1420) dotyczące rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego, z wyłączeniem art. 42 § 3 zdanie trzecie tej ustawy w zakresie dotyczącym czynności niecierpiących zwłoki, w szczególności w przedmiocie tymczasowego aresztowania.
10. Ustawodawca wprowadził tożsamy mechanizm testu niezawisłości również w ustawach regulujących ustrój Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego i sądów administracyjnych.
W art. 29 ustawy o SN wprowadzono §§ 4 – 25 o następującej treści:
§ 4. Okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego Sądu Najwyższego nie mogą stanowić wyłącznej podstawy do podważenia orzeczenia wydanego z udziałem tego sędziego lub kwestionowania jego niezawisłości i bezstronności.
§ 5. Dopuszczalne jest badanie spełnienia przez sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, na wniosek uprawnionego, o którym mowa w § 7, jeżeli w okolicznościach danej sprawy może to doprowadzić do naruszenia standardu niezawisłości lub bezstronności, mającego wpływ na wynik sprawy z uwzględnieniem okoliczności dotyczących uprawnionego oraz charakteru sprawy.
§ 6. Wniosek o stwierdzenie przesłanek, o których mowa w § 5, może być złożony wobec sędziego Sądu Najwyższego lub sędziego delegowanego do pełnienia czynności sędziowskich w Sądzie Najwyższym wyznaczonego do składu rozpoznającego:
1) środek zaskarżenia;
2) sprawę dyscyplinarną;
3) sprawę o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej lub tymczasowe aresztowanie sędziów, asesorów sądowych, prokuratorów i asesorów prokuratury;
4) sprawę z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych dotyczącą sędziego Sądu Najwyższego;
5) sprawę z zakresu przeniesienia sędziego Sądu Najwyższego w stan spoczynku.
§ 7. Uprawnionym do złożenia wniosku jest strona lub uczestnik postępowania przed Sądem Najwyższym w sprawach, o których mowa w § 6.
§ 8. Wniosek składa się w terminie tygodnia od dnia zawiadomienia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę. Po upływie terminu, o którym mowa w zdaniu pierwszym, prawo do złożenia wniosku wygasa. Sąd przy doręczeniu pierwszego pisma w sprawie zawiadamia uprawnionego do złożenia wniosku o składzie rozpoznającym sprawę, a przy każdym kolejnym - jeżeli skład rozpoznający sprawę uległ zmianie. Przepis art. 871 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 1550, z późn. zm.) stosuje się.
§ 9. Wniosek powinien czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma procesowego, a ponadto zawierać:
1) żądanie stwierdzenia, że w danej sprawie zachodzą przesłanki, o których mowa w § 5;
2) przytoczenie okoliczności uzasadniających żądanie wraz z dowodami na ich poparcie.
§ 10. Wniosek niespełniający wymagań, o których mowa w § 9, podlega odrzuceniu bez wezwania do usunięcia braków formalnych. Odrzuceniu podlega również wniosek złożony po upływie terminu albo z innych przyczyn niedopuszczalny.
§ 11. O odrzuceniu wniosku niespełniającego wymagań, o których mowa w § 9, Sąd Najwyższy zawiadamia właściwy organ samorządu zawodowego, do którego należy pełnomocnik.
§ 12. Do czasu rozpoznania wniosku sędzia, którego wniosek dotyczy, nie może podejmować dalszych czynności, chyba że dotyczy to czynności niecierpiącej zwłoki.
§ 13. Złożenie wniosku nie wstrzymuje dopuszczalności wydania orzeczenia w sprawie, o której mowa w § 6 pkt 3, w zakresie niecierpiącym zwłoki lub w przedmiocie środka zapobiegawczego podczas rozpoznawania kasacji albo wniosku o wznowienie postępowania.
§ 14. Jeżeli uprawniony do złożenia wniosku złożył wnioski wobec więcej niż jednego sędziego wyznaczonego do składu rozpoznającego sprawę lub wnioski zostały złożone w tej samej sprawie przez kilku uprawnionych do złożenia wniosku, Sąd Najwyższy może zarządzić połączenie wniosków w celu ich łącznego rozpoznania. W przypadku łącznego rozpoznania wniosków, wnioski rozpoznaje skład Sądu Najwyższego wyznaczony do rozpoznania wniosku, który został złożony jako pierwszy.
§ 15. Sąd Najwyższy rozpoznaje wniosek na posiedzeniu niejawnym w składzie 5 sędziów losowanych spośród całego składu Sądu Najwyższego, po wysłuchaniu sędziego, którego wniosek dotyczy chyba, że wysłuchanie jest niemożliwe lub bardzo utrudnione. Wysłuchanie może nastąpić na piśmie. Sędzia, którego wniosek dotyczy jest wyłączony z losowania.
§ 16. Sąd Najwyższy wydaje orzeczenie w terminie 2 tygodni, licząc od dnia złożenia wniosku.
§ 17. Sąd Najwyższy oddala wniosek, jeżeli jest on bezzasadny.
§ 18. Uwzględniając wniosek Sąd Najwyższy wyłącza sędziego od rozpoznania sprawy. Wyłączenie sędziego od udziału w danej sprawie nie może stanowić podstawy do wyłączenia tego sędziego w innych sprawach rozpoznawanych z jego udziałem.
§ 19. Sąd Najwyższy z urzędu sporządza w terminie 3 dni uzasadnienie postanowienia wydanego na skutek rozpoznania wniosku.
§ 20. Odpis postanowienia wydanego na skutek rozpoznania wniosku wraz z uzasadnieniem doręcza się składającemu wniosek oraz sędziemu, którego orzeczenie dotyczy.
§ 21. Od postanowienia wydanego na skutek rozpoznania wniosku przysługuje odwołanie do Sądu Najwyższego w składzie 7 sędziów losowanych spośród całego składu Sądu Najwyższego. Sędzia, którego orzeczenie dotyczy oraz sędzia, który brał udział w wydaniu zaskarżonego postanowienia, są wyłączeni z losowania.
§ 22. Odwołanie przysługuje podmiotowi, który złożył wniosek oraz sędziemu, którego orzeczenie dotyczy. Termin do wniesienia odwołania wynosi tydzień i biegnie dla każdego uprawnionego do wniesienia odwołania od dnia doręczenia postanowienia wraz z uzasadnieniem.
§ 23. Sąd Najwyższy rozpoznaje odwołanie na posiedzeniu niejawnym w terminie 2 tygodni od dnia jego wniesienia.
§ 24. W sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania toczącego się na skutek wniosku oraz postępowania odwoławczego stosuje się odpowiednio przepisy o zażaleniu obowiązujące w postępowaniu, którego wniosek dotyczy.
§ 25. Od prawomocnego postanowienia Sądu Najwyższego wydanego na skutek rozpoznania wniosku nie przysługuje wniosek o wznowienie postępowania lub skarga o wznowienie postępowania.
11. Wyrokiem z 25 lutego 2026 r., w sprawie o sygn. SK 68/25 Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż przepisy wprowadzające test niezawisłości w sądownictwie administracyjnym i w NSA jest sprzeczny z wzorcem konstytucyjnym, skutecznie wyeliminował te przepisy z porządku prawnego. Z tej przyczyny wniosek Rady jest ograniczony do przepisów wprowadzających tożsamą instytucję testu niezawisłości w pozostałych pionach sądownictwa.
12. Podkreślić należy, iż nawet Trybunał Sprawiedliwości UE w orzecznictwie, dotyczącym polskiego wymiaru sprawiedliwości stwierdzał, że sam fakt, iż sędziowie są powoływani przez Prezydenta RP, nie może powodować zależności owych członków od tego organu ani budzić wątpliwości co do ich bezstronności, jeżeli po powołaniu osoby te nie podlegają żadnej presji i nie otrzymują zaleceń podczas wykonywania swoich obowiązków (zob. wyrok TSUE z 19 listopada 2019 r. w sprawach połączonych C-585/18, C-624/18 i C-625/18, A.K. i in. (niezależność Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego, ECLl:EU:C:2019:982, pkt 133; zob. też wyroki TSUE: z 2 marca 2021 r., A.B. i in. (powołanie sędziów Sądu Najwyższego - odwołanie), C-824/18, EU:C:2021 :153, pkt 122; z 20 kwietnia 2021 r., Republika, ECLl:EU:C:2021 :311, pkt 56; z 15 lipca 2021 r., C-791/21, Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, ECLl:EU:C:2021 :596, pkt 97). Zgodnie z orzecznictwem TSUE okoliczność, że organ taki jak Krajowa Rada Sądownictwa, uczestniczący w procesie powoływania sędziów, składa się w przeważającej mierze z członków wybranych przez władzę ustawodawczą, nie może sama w sobie prowadzić do powzięcia wątpliwości co do niezawisłości sędziów wyłonionych w tym procesie (zob. podobnie wyrok TSUE z 9 lipca 2020 r., Land Hessen, C-272/19, EU:C:2020:535, pkt 55, 56).
13. Wprowadzone przepisy, mimo braku wprost wskazania tej okoliczności z uzasadnieniu projektu ustawy, miały zgodnie z deklaracjami projektodawców i uczestników procesu legislacyjnego, służyć uzgodnieniu standardu prawa polskiego w zakresie dopuszczalności weryfikacji niezawisłości i bezstronności sędziego z wnioskami wynikającymi z powyższych wyroków TSUE. Ustawa nie odwołuje się jednakże standardu niezawisłości lub bezstronności ukształtowanego w orzecznictwie europejskich sądów konstytucyjnych. Nie określa nawet tego, czym jest niezawisłość i bezstronność, ani na czym może lub powinno polegać ich naruszenie. Nie wskazuje także tego, czy jedynym kryterium oceny braku niezawisłości i bezstronności jest zachowanie samego sędziego, czy też inne okoliczności, które pozostają od niego niezależne.
14. W postanowieniu Sądu Najwyższego z 23 lutego 2023 r., I ZB 44/22 wskazano, iż chodzi o ocenę indywidualnych okoliczności dotyczących powołania konkretnego sędziego, że „przez okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego na tle art. 29 § 5 ustawy o SN należy rozumieć nie okoliczności o charakterze generalnym, odwołujące się do systemowych rozwiązań procesu powoływania sędziów (a zatem w istocie okoliczności dotyczące sposobu ich powołania), lecz indywidualne okoliczności powołania, odnoszące się do konkretnego sędziego objętego wnioskiem o przeprowadzenie tzw. testu niezawisłości i bezstronności" (zob. też postanowienie Sądu Najwyższego z 3 listopada 2022 r., V KB 10/22). Brak jednoznaczności stanowi istotną okoliczność co do oceny tego, czy dopuszczalne jest dokonywanie oceny okoliczności powołania sędziego jako podstawy jego wyłączenia w przedmiotowym trybie.
15. Ukształtowała się jednakże odmienna praktyka orzecznicza sądów polskich abstrakcyjnego, oderwanego od okoliczności danej sprawy, kwestionowania powołań sędziowskich. Praktyka orzecznicza dowodzi, że mechanizm tzw. testowania niezawisłości wykorzystywany jest właściwie li tylko wobec sędziów powołanych przez Prezydenta począwszy od 2018 r., tj. tych zarekomendowanych przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną na podstawie Konstytucji RP w trybie określonym w art. 9a ustawy o KRS. Krajowa Rada Sądownictwa wielokrotnie sygnalizowała niedopuszczalne praktyki sądów godzące w prawo niezakłóconego wykonywania służby publicznej przez sędziów, w tym także polegające na porównawczych testach niezawisłości, w których sądy zestawiały dorobek zawodowy, kwalifikacje testów sędziów z danymi osób trzecich, które występowały w postępowaniach konkursowych przed KRS.
16. W reakcji na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 25 lutego 2026 r., w sprawie o sygn. SK 68/25 pojawiły się pierwsze judykaty Sądu Najwyższego, który odrzuca wnioski o przeprowadzenie testu niezawisłości, stwierdzając brak zgodności przepisów regulujących test niezawisłości z przepisami Konstytucji RP (postanowienia z 8 kwietnia 2026 r. sygn. I ZB 51/23 oraz I ZB 92/25).
III.
Wzorce kontroli konstytucyjnej – zgłaszane naruszenia przepisów Konstytucji RP
Uwagi ogólne
17. Krajowa Rada Sądownictwa jako wzorce kontroli zaskarżonych przepisów Prawa o ustroju sądów powszechnych, Prawa o ustroju sądów wojskowych i Ustawy o Sądzie Najwyższym wskazuje w pierwszej kolejności podstawowe zasady ustrojowe sądownictwa –niezawisłość sędziowską – art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, nieusuwalność sędziów art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, jak również zasadę demokratycznego państwa prawnego – art.. 2 Konstytucji RP i prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach art. 60 Konstytucji RP. Uwagi odnoszące się do wskazanych wzorców konstytucyjnych odnoszą się do wszystkich kwestionowanych przepisów, w odniesieniu do których przywołano tożsame wzorce.
18. Rada wskazuje jako wzorzec kontroli przepisy Konstytucji RP przyjęte przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 25 lutego 2026 r., w sprawie o sygn. SK 68/25. Z uwagi na tożsamość przepisów regulujących tzw. test niezawisłości w sądownictwie administracyjnym, jak i w pionie sądownictwa powszechnego, wojskowego oraz w Sądzie Najwyższym wzorzec ten jest adekwatny, w ocenie Rady prowadzi do eliminacji zaskarżonych przepisów z porządku prawnego. Krajowa Rada Sądownictwa w pełni podziela stanowisko i argumentację Trybunału Konstytucyjnego. Rada jednocześnie dostrzega naruszenie innych przepisów Konstytucji RP, który jednakże z uwagi na wystarczający charakter wzorca, wykorzystanego już przez Trybunał w odniesieniu do analogicznej regulacji, przepisy te pomija w przedmiotowym wniosku.
Zarzut naruszenia art. 60 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP
19. Zgodnie z art. 60 Konstytucji RP obywatele polscy korzystający z pełni praw publicznych mają prawo dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach z ograniczeniami wynikającymi z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Trybunał Konstytucyjny wskazał w uzasadnieniu wyroku z 7 maja 2002 r., sygn. SK 20/00, OTK-A 2002, nr 3, poz. 29), iż „służba publiczna (służba państwowa, służba cywilna) to kadra wykonująca zadania aparatu państwowego, w tym administracyjnego. Służba publiczna charakteryzuje się następującymi cechami: 1) jednostronne ustalenie przez państwo (w drodze ustawowej) warunków służby państwowej, tj. składników stosunku służbowego, a więc obowiązków i uprawnień funkcjonariusza (urzędnika); 2) publicznoprawny charakter stosunku służby, (…) przy zachowaniu zasady dobrowolności wstąpienia do służby; 3) trwałość stosunku służbowego, oznaczająca w konsekwencji znacznie dalej idącą, niż przy innych zasadach zatrudniania urzędnika, stabilizację statusu urzędnika; 4) podporządkowanie urzędnika wyrażające się w nałożonych przez prawo obowiązkach i ograniczeniach, a obejmujące podległość władzy przełożonego, dyspozycyjność, jak również podporządkowanie interesów osobistych urzędnika interesom państwa (służby); 5) wzmocnione rygory odpowiedzialności funkcjonariusza za jego działania, przede wszystkim odpowiedzialność dyscyplinarna; 6) istnienie po stronie urzędnika, będącego w służbie państwowej, określonych uprawnień mających niekiedy charakter przywilejów, stanowiących swego rodzaju rekompensatę za poświęcenie służbie (por. J. Jagielski, K. Rączka, Komentarz do ustawy o służbie cywilnej, Warszawa 2001, Wydawnictwo Prawnicze, s. 8, 10)”.
20. Trybunał Konstytucyjny, stosując przywołane kryteria, przyjmował szerokie rozumienie terminu „służba publiczna”, jako obejmującego swoim zakresem ogół stanowisk w organach władzy publicznej, terminu określającego sytuację osób pracujących we wszystkich instytucjach szeroko pojmowanej władzy publicznej (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 kwietnia 2002 r., SK 18/01 ). Zaliczał do tej grupy wybieralnych członków organów władzy państwowej i samorządów, osoby zatrudnione w urzędach i instytucjach państwowych w celu realizacji funkcji i zadań państwa jako organów władzy, sądownictwa, prokuratury, kontroli państwowej i różnych działów administracji państwowej, a także służby mundurowe (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z: 9 czerwca 1998 r., K 28/97, OTK 1998, Nr 4, poz. 50; 14 grudnia 1999 r., SK 14/98, OTK 1999, Nr 7, poz. 163; 10 kwietnia 2002 r., K 26/00, OTK-A 2002, Nr 2, poz. 18; 21 grudnia 2004 r., SK 19/03, OTK-A 2004, Nr 11, poz. 118; 23 stycznia 2014 r., K 51/12, OTK-A 2014, Nr 1, poz. 4).
21. W szeregu judykatów Trybunał Konstytucyjny termin „służba publiczna” odnosił również bezpośrednio do sędziów (zob. wyroki TK z: 29 listopada.2007 r., SK 43/06, z 27 maja 2008 r., SK 57 /06, z 19 kwietnia 2011 r., K 19/08, z 7 maja 2013 r., SK 11/11, OTK-A 2013, Nr 4, poz. 40). Prawo dostępu do służby publicznej obejmuje także stanowiska sędziowskie. Szczególna ranga oraz rola sądów w zakresie realizacji konstytucyjnych wolności i praw wymaga, aby zasady konstytucyjne były respektowane w sposób szczególnie skrupulatny przy obsadzaniu stanowisk sędziowskich i przy wykonywaniu służby sędziowskiej. Biorąc pod uwagę konstytucyjną zasadę niezawisłości sędziów, należy wykluczyć wszelką arbitralność i dowolność w tym zakresie. Uzasadnia to kontrolę zaskarżonych przepisów art. 42a §§ 3 – 14 Prawa o ustroju sądów powszechnych, art. 23a §§ 4 – 15 Prawa o ustroju sądów wojskowych, art. 29 §§5 – 25 Ustawy o Sądzie Najwyższym z przywołanym wzorcem opartym o przepis art. 60 Konstytucji RP.
22. Powtarzając za Trybunałem Konstytucyjnym art. 60 Konstytucji RP należy pojmować w sposób szeroki, nie należy go łączyć li tylko z prawem wejścia do służby publicznej. Przepis ten dotyczy także sytuacji osób, które weszły już do służby publicznej (prawo sensu largo) i polega na zapewnieniu im możliwości realnego wykonywania podjętej służby. W konsekwencji za niespełniające standardu konstytucyjnego należy uznawać nie tylko przepisy, które wprost zamykają drogę do służby publicznej, lecz także regulacje, które utrudniają wykonywanie funkcji publicznych, w tym funkcji sędziego (tak Trybunał Konstytucyjny w ustnych motywach do wyroku z 25 lutego 2026 r., sygn. SK 68/25).
23. Krajowa Rada Sądownictwa podnosi, iż w odniesieniu do sędziów sądów powszechnych, sędziów wojskowych i sędziów Sądu Najwyższego prawo określone w art. 60 Konstytucji RP polega zatem na możliwości niezakłóconego urzędowania i wypełniania obowiązków sędziowskich, tj. orzekania w konkretnych sprawach zawisłych odpowiednio przed sądami rejonowymi, okręgowymi, apelacyjnym, garnizonowymi, wojskowymi sądami okręgowymi i Sądem Najwyższym. W ocenie Krajowej Rady Sądownictwa naruszenie art. 60 Konstytucji RP skutkujące brakiem dostępu do służby publicznej na jednakowych zasadach przejawia się w prowadzonych postępowaniach w zakresie tzw. testu niezawisłości i wydawanych w tych postępowaniach orzeczeniach, uniemożliwiających sędziom rozpoznawanie konkretnych spraw, z uwagi na abstrakcyjne kwestionowanie ich ustrojowego statusu z racji okoliczności towarzyszących powołaniu. Nierozpoznane sprawy sądowe spoczywają nawet przez kilka lat, oczekując zakończenia wpadkowego postępowania w przedmiocie testu niezawisłości w Sądzie Najwyższym. Dochodzi również do kaskadowego składania wniosków o test niezawisłości w stosunku do sędziów rozpoznających sprawę wpadkową o test niezawisłości.
24. Krajowa Rada Sądownictwa zauważa, iż abstrakcyjne kwestionowanie ustrojowego statutu sędziów powszechnych, wojskowych i Sądu Najwyższego w ramach testu niezawisłości przejawia się w:
- możliwości merytorycznej oceny prawomocnej uchwały Krajowej Rady Sądownictwa, będącej podstawą powołania na urząd sędziego przez przyjęcie, że przesłanka „okoliczności towarzyszące powołaniu" jest tożsama z motywami, którymi kierowała się KRS i jej oceną zawartymi w prawomocnej uchwale Krajowej Rady Sądownictwa, w dopuszczeniu możliwości kwestionowania niezawisłości i bezstronności sędziego wyłącznie na podstawie okoliczności przytoczonych w uchwale Rady z pominięciem ustawowego obowiązku udowodnienia przez uprawnionego istnienia powyższych niedostatków i powiązania ich z konkretną sprawą i okolicznościami dotyczącymi wnioskodawcy;
- możliwości badania prawidłowości i skuteczności aktu powołania przez Prezydenta RP na urząd sędziego bądź umocowania Prezydenta do wydania aktu powołania sędziego na urząd;
- możliwości dopuszczenia w sprawie wykreowania pozaustawowych i pozakonstytucyjnych warunków do objęcia urzędu sędziego, w tym akceptacji środowiska sędziowskiego, a konkretnie stowarzyszeń sędziowskich;
- możliwości przyjęciu, że brak dowodów wpływu ewentualnego braku bezstronności i niezawisłości na „okoliczności niniejszej sprawy”, „okoliczności dotyczących uprawnionego" i „charakteru sprawy" nie stoi na przeszkodzie merytorycznemu rozpoznaniu wniosku.
25. Zaznaczyć należy, iż wskazane abstrakcyjne kwestionowanie ustrojowego statutu danego sędziego zakłada również pozbawienie go całkowicie gwarancji procesowych przysługujących mu jako uczestnikowi w postępowaniu incydentalnych w sprawie zbadania wymogów bezstronności i niezależności poprzez wykluczenie możliwości stosowania przepisów o postępowaniu zażaleniowym. Przyjęcie dopuszczalności wyłączenia gwarancji procesowych w stosunku do sędziego nie znajduje usprawiedliwienia w perspektywie zasady proporcjonalności, wynikającej z art. 31 ust 3 Konstytucji, tym bardziej, że orzeczenie o wyłączeniu, przy przyjętym przez sąd abstrakcyjnym modelu testu, całkowicie zrywającym z koniecznością powiązania przesłanek wyłączenia z konkretną sprawą w znaczeniu przedmiotowym i podmiotowym prowadzi de facto do pozbawienia sędziego zdolności do orzekania, a tym samym do pozbawienia go inwestytury.
26. Rada podkreśla, iż zasady dostępu do służby publicznej muszą mieć charakter obiektywny, tak by umożliwiały ubieganie się o przyjęcie do tej służby różnym kandydatom zgodnie z zasadami równości szans, bez jakichkolwiek dyskryminacji i nieuzasadnionych ograniczeń. Szczegółowe kryteria i warunki naboru do konkretnej służby publicznej nie mogą być ustalane w sposób dowolny i arbitralny, podobnie jak kryteria awansu albo zwolnienia ze służby (M. Florczak- Wątor w: M. Safjan, L. Bosek, Konstytucja RP. Komentarz, 2016, art. 60 Nb 46 oraz wyrok TK z 21 grudnia 2004 r., SK 19/03). Ten zakaz dyskryminacji stanowiony treścią art. 60 Konstytucji należy odnieść również zapewnieniu osobom pełniącym służbę publiczną, w tym sędziom możliwości realnego wykonywania podjętej służby, tak by nie doszło do zniweczenia wyniku prawidłowo przeprowadzonego naboru. Podstawowym celem art. 60 Konstytucji jest zapewnienie równości szans dla osób, podejmujących starania o pełnienie funkcji w służbie publicznej. Równość szans nie może zostać zniwelowania przez dalsze arbitralne działania tuż po formalnym podjęciu służby publicznej.
27. Pozostawienie w systemie zaskarżonych przepisów art. 42a §§ 3 – 14 Prawa o ustroju sądów powszechnych, art. 23a §§ 4 – 15 Prawa o ustroju sądów wojskowych, art. 29 §§5 – 25 Ustawy o Sądzie Najwyższym i ich dalsze stosowanie może doprowadzić do petryfikacji stanu, w którym sędziowie sądów powołani począwszy 2018 r. zachowując wprawdzie formalny status sędziowski, de facto stają się „sędziami ułomnymi” – „sędziami w stanie nieczynnym”, niezdolnymi do orzekania w konkretnych sprawach, z uwagi na rzekome wady w procedurze ich powołania. Wprowadzona zaskarżonymi przepisami instytucja „testu niezawisłości” prowadzi do skutku równoważnego z zawieszeniem sędziego w czynnościach, co jest dopuszczalne wyłącznie w oparciu o orzeczenie sądu dyscyplinarnego.
28. Wyłączanie sędziego od orzekania w ramach procedury tzw. testu niezawisłości w praktyce prowadzi do wypaczenia normatywnego sensu instytucji, przekształcając ją w narzędzie mogące służyć do odsuwania od orzekania sędziego z tej racji, że wystąpił w procedurze konkursowej przed nieakceptowaną przez danych sędziów Krajową Radą Sądownictwa i uzyskał od tego organu rekomendację do objęcia urzędu. Takie działanie ogranicza sędziemu możliwość korzystania z konstytucyjnego prawa dostępu do służby publicznej. (podobnie Trybunał Konstytucyjny w odniesieniu do sędziów administracyjnych w ustnych motywach do wyroku z 25 lutego 2026 r., sygn. SK 68/25).
Zarzut naruszenia art. 178 ust. 1, art. 179 i art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
29. W orzecznictwie podkreśla się, że „istota powołania sędziego do pełnienia urzędu (z jednoczesnym wyznaczeniem mu miejsca służbowego) sprowadza się do nadania sędziemu inwestytury (imperium władzy sądowniczej), która stanowi nie tylko legitymację do sprawowania przez sędziego władzy sądowniczej, lecz także określa zakres sprawowania tej władzy. Istnieje bowiem ścisły związek między przyznaniem sędziemu prawa do "wymierzania sprawiedliwości" a koniecznością precyzyjnego (niebudzącego żadnych wątpliwości) ustalenia zakresu sprawowanej przez niego jurysdykcji. Tym samym sędzia nie jest powoływany przez Prezydenta RP do wymierzania sprawiedliwości in abstracto. Wręcz przeciwnie, skutkiem aktu wydanego przez Prezydenta RP na podstawie art. 179 Konstytucji jest powołanie sędziego jedynie do rozstrzygania przez niego konkretnych spraw, a więc wyznaczenie go do sprawowania wymiaru sprawiedliwości w ściśle oznaczonym obszarze jurysdykcyjnym." (tak Sąd Najwyższy w wyroku z 10 grudnia 2015 r., I NKRS 116/12, tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 25 stycznia 2016 r., sygn. I NKRS 65/13).
30. Krajowa Rada Sądownictwa jest w świetle Konstytucji RP wyłącznym organem umocowanym przez Konstytucję RP do rozpatrywania i oceny kandydatów do pełnienia urzędu sędziego (asesora sądowego) i to w jej gestii pozostają ustalenia faktyczne oraz ocena dowodów. Również ocena doboru kryteriów oraz znaczenie przywiązywane do poszczególnych kryteriów przy ocenie kandydatów na stanowiska sędziowskie (asesorskie) pozostają poza zakresem kompetencji Sądu Najwyższego do kontroli zgodności uchwał Rady z prawem. (Wyrok SN z 31.05.2023 r., I NKRS 21/23, Wyrok SN z 13.10.2022 r., I NKRS 57/22).
31. Prezydent RP wykonuje kompetencje przysługujące mu na mocy Konstytucji RP oraz ustaw zwykłych między innymi na podstawie art. 144. Mowa tu o aktach urzędowych, które mają charakter władczych rozstrzygnięć głowy państwa - najwyższego przedstawiciela Rzeczpospolitej Polskiej. Zasadą jest, że każde tego typu rozstrzygnięcie wymaga uzyskania kontrasygnaty udzielonej przez Prezesa Rady Ministrów. Dzięki mechanizmowi współpodpisu realizowana jest zasada kontroli oraz odpowiedzialności parlamentarnej (politycznej) za decyzje Prezydenta RP, który w ten sposób odpowiadać nie może. Konstytucja RP przewiduje jednak wiele uprawnień, które głowa państwa wykonuje bez konieczności uzyskania kontrasygnaty. Uprawienia te tworzą konstytucyjny model praktycznie permanentnej kohabitacji wewnątrz dwuczłonowej egzekutywy.
32. Do uprawnień Prezydenta RP, które pozwalają na kształtowanie sposobu funkcjonowania organów władzy sądowniczej należą między innymi: prawo powoływania sędziów i asesorów sądowych, prawo odbierania ślubowania od sędziów i asesorów, stosowanie prawa łaski, powoływanie Pierwszego Prezesa SN, powoływanie Prezesa i Wiceprezesa TK, powoływanie Prezesa NSA, powoływanie Prezesów SN oraz wiceprezesów NSA, prawo do otrzymywania informacji rocznej o działalności sądów administracyjnych, określenie regulaminu Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym ustala liczbę stanowisk sędziowskich w Naczelnym Sądzie Administracyjnym, liczbę wiceprezesów NSA, liczbę sędziów w poszczególnych izbach, wewnętrzną organizację Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz zasady wewnętrznego postępowania, wyznacza Nadzwyczajnego Rzecznika Dyscyplinarnego do prowadzenia określonej sprawy dyscyplinarnej sędziego sądu administracyjnego lub asesora sądowego, powołuje Prezesa Sądu Najwyższego kierującego pracą Izby Odpowiedzialności Zawodowej, wyznaczanie sędziów orzekających w Izbie Odpowiedzialności Zawodowej SN.
33. Powyższy katalog uprawnień Prezydenta dotyczących funkcjonowania organów władzy sądowniczej nie jest kompletny, a jedynie przykładowy. Powyższe wyliczenie obrazuje jednak jak szerokie i szczegółowe są uprawnienia Prezydenta. Dotyczą one nie tylko aktów o charakterze indywidualnym, podmiotowym (jak na przykład stosowanie aktów prawa łaski, powołanie konkretnych osób na urząd prezesa sądu), ale również kwestii kompleksowo oddziałujących na całokształt postępowania przed sądem, a także na organizację wymiaru sprawiedliwości. Ilość i różnorodność uprawnień, wielość obszarów i zagadnień objętych owymi uprawnieniami wskazują na ustrojową doniosłość roli głowy państwa.
34. W wyroku z 22.02.2022 r. w sprawie P 10/19 Trybunał Konstytucyjny rozważał charakter prerogatywy Prezydenta obejmującej powoływanie sędziów i przypomniał, że aktywność Sądu Najwyższego w przedmiocie oceny procedury powoływania sędziów, jak i tworzenia kryteriów dla takiej oceny na podstawie uchwały zainicjowanej w trybie art. 83 ustawy o Sądzie Najwyższym (uchwała połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt BSA I-4110-1/20, OSNKW nr 2/2020, poz. 7. tzw. uchwała dwóch i pół izby, uchwała kadłubowego SN), Trybunał Konstytucyjny uznał za naruszającą kompetencję Prezydenta i Sejmu i za sprzeczną z: art. 179, art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 183 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 7 i art. 2 Konstytucji (wyrok z 20 kwietnia 2020 r., sygn. U 2/20 (OTK ZU. A/2020, poz. 61zob. także postanowienie z 21 kwietnia 2020 r., sygn. Kpt 1/20, OTK ZU. A/2020, poz. 60).
35. Konstytucja przyjmuje generalną zasadę, że akty urzędowe Prezydenta dla swej ważności wymagają podpisu (tzw. kontrasygnaty) Prezesa RM, który kontrasygnując je (współpodpisując), ponosi za nie polityczną odpowiedzialność przed Sejmem. Konstytucja enumeratywnie określa akty niewymagające kontrasygnaty, w tym właśnie powołanie sędziego (art. 179 Konstytucji). Akty niewymagające kontrasygnaty nie podlegają jakiemukolwiek pozakonstytucyjnemu ograniczeniu przez władzę wykonawczą, a tym bardziej władzę sądowniczą. Odniesienie uprawnienia Prezydenta do powołania sędziego, do uprawnienia sądu, który miałby oceniać prawidłowość i skutki czynności Prezydenta w zakresie powołania na urząd sędziego wprowadzałoby zatem niespójność do konstytucyjnej konstrukcji kontrasygnaty i już z tej przyczyny naruszało art. 179 Konstytucji RP.
36. Wyłączanie sędziego od orzekania w ramach procedury tzw. testu niezawisłości w praktyce prowadzi do wypaczenia normatywnego sensu instytucji, przekształcając ją w narzędzie mogące służyć do odsuwania od orzekania sędziego z tej racji, że wystąpił w procedurze konkursowej przed Krajową Radą Sądownictwa ukształtowaną na podstawie art. 9a ustawy o KRS i uzyskał od tego organu rekomendację do objęcia urzędu. Wyłączenie sędziego – nawet ze wszystkich przydzielonych mu spraw – formalnie nie prowadzi do podważenia skutku postanowienia Prezydenta, jednak materialnie rodzi ryzyko trwałego odsunięcia sędziego od orzekania, tj. pozbawia akt inwestytury sędziego swojej realnej treści, tworząc nieznaną Konstytucji kategorię sędziego formalnie zajmującego urząd, ale w praktyce niemogącego wypełniać obowiązków służbowych. Tolerowanie takiego stanu jest nieakceptowalne jako godzące w prerogatywę Prezydenta do powoływania sędziów, co w oczywisty sposób jest niezgodne z art. 179 w związku z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji, a także z art. 178 i art. 180 ust. 1 i 2 Konstytucji, a nadto prowadzi do faktycznego pozbawienia sędziego inwestytury poza regulacjami konstytucyjnymi, a także podważa sędziowską niezawisłość, a w konsekwencji niezależność i bezstronność sądu rozumianą także jako prawo jednostki do sprawiedliwego procesu.
37. Konstytucyjny kształt kompetencji, wynikającej z art. 179 i art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji, nie pozwala kwestionować ważności aktu powołania ani zakresu uprawnień osoby powołanej przez Prezydenta do pełnienia urzędu sędziego. Przyjęcie odmiennego poglądu pozbawiałoby kompetencję Prezydenta jej materialnej istoty, gdyż wykonaniem tej kompetencji nie może być powołanie sędziego, który de facto nie mógłby uczestniczyć w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości. (tak Trybunał Konstytucyjny w ustnych motywach do wyroku z 25 lutego 2026 r., w sprawie o sygn. SK 68/25).
38. Zgodnie z art. 179 Konstytucji RP powołanie sędziego na urząd dokonuje się na czas nieoznaczony, co czyni je niewzruszalnym. Usunięcie sędziego z urzędu jest niedopuszczalne (art. 180 ust. 1 Konstytucji RP), poza trybem złożenia z urzędu przewidzianym w art. 180 ust. 2 Konstytucji RP, jedynie na mocy orzeczenia sądu i tylko w przypadkach określonych w ustawie, tj. w postępowaniu o charakterze represyjnym z zachowaniem wszystkich gwarancji przynależnych stronie przed sądem.
39. Wprowadzenie postępowania wpadkowego w stosunku do postępowania karnego, cywilnego, o skutku tożsamym do złożenia sędziego z urzędu albo tożsamym do zawieszenia sędziego w urzędowaniu narusza ekskluzywny charakter przepisu art. 180 ust. 2 Konstytucji, z tych przyczyn zaskarżone przepisy naruszają przywołany wzorzec konstytucyjny w całości.
Zarzut naruszenia art. 2 Konstytucji RP
40. Krajowa Rada Sądownictwa podnosi naruszenie wzorca wynikającego z treści art. 2 Konstytucji RP, tj. zasady demokratycznego państwa prawnego w aspekcie naruszenia zasady zakazu nadmiernej ingerencji, jak też naruszenia zasady prawidłowej legislacji; przepisy tzw. testu niezawisłości odnoszące się do sędziów sądów powszechnych oraz sędziów sądów wojskowych naruszają także zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.
41. Rada podkreśla, iż zasada zakazu nadmiernej ingerencji stanowiąca element składowy zasady państwa prawnego, zakłada istnienie odpowiedniej relacji między celem, którego osiągnięciu ma służyć dana regulacja prawna, a środkami prowadzącymi do osiągnięcia tego celu. Zarzut naruszenia zakazu nadmiernej ingerencji można uznać za zasadny w sytuacji, gdy z punktu widzenia reguł kultury prawnej i zasad racjonalności ingerencja prawodawcza była nadmierna w stosunku do zamierzonych celów albo też owe cele pozostawały poza legitymowanym w ustroju demokratycznym zakresem działania władzy (zob. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 lutego 2003 r., sygn. akt K 24/02, OTK ZU nr 2/A/2003, poz. 11). Zachowanie proporcjonalności jest szczególnie istotne w sytuacji, gdy ustawodawca wkracza w taką sferę kompetencji określonego organu władzy, która przesądza o jego istocie i możności dalszego funkcjonowania – w odniesieniu do Prezydenta RP sferą tą są prerogatywy prezydencie, w tym prawo powoływania sędziów na czas nieoznaczony, którego skuteczność i nieodwoływalność jak wykazano wyżej test niezawisłości wyłącza.
42. Uchwalenie przez ustawodawcę przepisów, które stwarzają realną możliwość faktycznego pozbawienia sędziego inwestytury, sprawowania wymiaru sprawiedliwości, wbrew deklarowanemu celowi (możliwości weryfikacji niezawisłości i bezstronności sędziego w konkretnej sprawie) stanowi o nadmiernej ingerencji władzy ustawodawczej także we władzę sądowniczą. Konstrukcja tzw. testu niezawisłości stwarza sytuację, uniemożliwiającą sędziom rozpoznawanie konkretnych spraw, z uwagi na abstrakcyjne kwestionowanie ich ustrojowego statusu z racji okoliczności towarzyszących powołaniu, z jednoczesnym podważaniem prawidłowości i skuteczności aktu powołania przez Prezydenta RP na urząd sędziego oraz prawomocnych uchwał Krajowej Rady Sądownictwa o przedstawieniu Prezydentowi wniosku o powołanie na urząd sędziego.
43. Z zasady państwa prawnego wynika obowiązek poprawnej legislacji w zakresie dotyczącym kompetencji organów państwa, realizujących prawem określone funkcje, a przez to ustrojowa poprawność w zakresie zasad organizacji państwa w poszczególnych płaszczyznach jego aktywności. (…) Starannej realizacji dyrektyw wynikających z zasad przyzwoitej legislacji należy wymagać od ustawodawcy zwykłego zwłaszcza przy reglamentacji prawnej tych sfer, które zostały uznane za szczególnie newralgiczne przez samego ustrojodawcę (wyroki z: 7 stycznia 2004 r., K 14/03 i 21 kwietnia 2009 r., K 50/07).
44. Zasada demokratycznego państwa prawnego zawiera w sobie zasadę prawidłowej (przyzwoitej) legislacji, która nakazuje, aby przepisy formułowane były w sposób poprawny, jasny i precyzyjny, zwłaszcza wówczas, gdy dotyczą praw i wolności jednostki (wyroki Trybunału Konstytucyjnego z 11 stycznia.2000 r., K 7/99, OTK 2000, nr 1, poz. 2. 9, 21 marca 2001 r., sygn. K 24/00, OTK ZU nr 3/2001, poz. 51; 12 września 2005 r., sygn. SK 13/05, OTK ZU nr 8/A/2005, poz. 91; 21 lutego 2006 r., sygn. K 1/05 OTK ZU nr 2/A/2006, poz. 18; 9 października 2007 r., sygn. SK 70/06, OTK ZU nr 9/A/2007, poz. 103; 18 marca 2010 r., sygn. K 8/08, OTK ZU nr 3/A/2010, poz. 23, z 29.05.2012 r., SK 17/09, OTK-A 2012, nr 5, poz. 53.). Stanowiący rozwinięcie i uzupełnienie tej zasady przepis art. 176 ust. 2 Konstytucji RP stanowi wymóg zupełności regulacji ustawowej ustroju i właściwości sądów oraz postępowania przed sądami. (…) nakaz przestrzegania przez ustawodawcę zasad poprawnej legislacji jest funkcjonalnie związany z zasadami pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania do państwa i prawa. Poza aspektami proceduralnymi, zasady przyzwoitej legislacji obejmują również wymaganie należytej określoności przepisów, które powinny być formułowane w sposób poprawny, precyzyjny i jasny (wyrok z 21 kwietnia 2009 r., K 50/07).
45. Z przedmiotowej zasady w orzecznictwie konstytucyjnym i w doktrynie wyprowadza się daleko idące konsekwencje, zarówno gdy chodzi o same wymagania co do techniki legislacyjnej (zasada przyzwoitej legislacji, określoności przepisów), jak i co do bezpieczeństwa prawnego (zasada ochrony zaufania do państwa i stanowionego przezeń prawa, zasada ochrony praw nabytych). Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że teoretycznie wyróżnione i nazwane zasady na tle konkretnych stanów faktycznych splatają się ze sobą; niejasność przepisu w praktyce zwykle oznacza niepewność sytuacji prawnej adresata normy i pozostawienie jej ukształtowania organom stosującym prawo; z kolei zróżnicowanie indywidualnych rozstrzygnięć pociąga za sobą postrzeganie prawa jako niesprawiedliwego i utratę zaufania obywateli do państwa. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego utrwalony jest pogląd, iż ogólne zasady wynikające z art. 2 Konstytucji powinny być przestrzegane szczególnie restryktywnie, gdy chodzi o akty prawne ograniczające wolności i prawa obywatelskie oraz nakładające obowiązki wobec państwa. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, "naruszeniem Konstytucji jest stanowienie przepisów niejasnych, wieloznacznych, które nie pozwalają obywatelowi na przewidzenie konsekwencji prawnych jego zachowań" (wyrok z 22 maja 2002 r., K. 6/02, OTK ZU nr 3/A/2002, poz. 33, s. 448).
46. Odwołując się do wyroku z 15 stycznia 2009 r., K 45/07, w którym Trybunał Konstytucyjny analizował dopuszczalny zakres ingerencji władzy wykonawczej we władzę sądowniczą (nadzór administracyjny Ministra Sprawiedliwości) należy stwierdzić, że choć gwarancje niezawisłości sędziego statuowane w art.180 Konstytucji, wyrażające się w szczególności zakazem pozbawienia czy zawieszenia sędziego sprawowanego urzędu nie mają charakteru absolutnego, to jednak wyjątki, w których może dojść do naruszenia stabilizacji zawodowej sędziego ustawodawca zobligowany jest określić precyzyjnie, tworząc jednocześnie właściwe gwarancje proceduralne, osłabiające skutki ingerencji w stabilność urzędu sędziego.
47. W wyroku z 30 października 2001 r., sygn. K 33/00 (OTK ZU nr 7/2001, poz. 217), Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że "przepis (...) powinien być na tyle precyzyjny, aby zapewniona była jego jednolita wykładnia i stosowanie", a w wyroku z 24 lutego 2003 r., sygn. K 28/02 (OTK ZU nr 2/A/2003, poz. 13), wskazał, że "niejasne i nieprecyzyjne sformułowanie przepisu prawnego rodzi niepewność jego adresatów co do treści praw i obowiązków, zwłaszcza gdy stwarza (...) nazbyt dużą swobodę (a nawet dowolność) interpretacji", co może prowadzić organy stosujące prawo "do wcielania się w rolę prawodawcy lub jego zastępowania".
48. W żadnej z ustaw, w których znajdują się kwestionowane przepisy, brak jest doprecyzowania standardu niezawisłości lub bezstronności, brak jest określenia, czym jest w rozumieniu poszczególnych ustaw ustrojowych niezawisłość i bezstronność, ani na czym może lub powinno polegać ich naruszenie. Nie wskazuje także tego, czy jedynym kryterium oceny braku niezawisłości i bezstronności jest zachowanie samego sędziego, czy też inne okoliczności, które pozostają od niego niezależne i za które nie może odpowiadać. Zatem brak jest przepisów, zapewniających jasne, transparentne i przejrzyste reguły stosowania kwestionowanego mechanizmu testu bezstronności i niezawisłości, co przesądza o naruszeniu wynikającej z art. 2 Konstytucji RP zasady określoności prawa. Znaczenie przytoczonej zasady określoności przepisów prawnych nabiera szczególnego znaczenia, zważywszy, że odnosi się do określoności przepisów prawa, kształtujących ustrój sądów i co równie ważne gdy instytucja testu bezstronności i niezawisłości sędziego jest ściśle powiązana z gwarancjami ustrojowymi i procesowymi niezawisłości sędziego (art.178, art.179 i art.180 Konstytucji).
49. Dla oceny zgodności sformułowania określonego przepisu prawa z wymaganiami poprawnej legislacji istotne są trzy założenia: każdy przepis ograniczający konstytucyjne wolności lub prawa winien być sformułowany w sposób pozwalający jednoznacznie ustalić, kto i w jakiej sytuacji podlega ograniczeniom, przepis ten powinien być na tyle precyzyjny, aby zapewniona była jego jednolita wykładnia i stosowanie oraz powinien być tak ujęty, aby zakres jego zastosowania obejmował tylko te sytuacje, w których działający racjonalnie ustawodawca istotnie zamierzał wprowadzić regulację ograniczającą korzystanie z konstytucyjnych wolności i praw (wyroki z: 21 marca 2001 r., K 24/00, 30 października 2001 r., K 33/00, 22 maja 2002 r., K 6/02, 24 lutego 2003 r., K 28/02, 29 października 2003 r., K 53/02, 11 maja 2004 r., K 4/03, 15 lutego 2005 r., K 48/04, 17 maja 2005 r., P6/04, 17 maja 2006 r., K 33/05 i 18 kwietnia 2011 r., K 4/09).
50. Kwestionowane przepisy nie spełniają wymienionych założeń; w drodze wykładni nie sposób dokonać identyfikacji pojęć „wymogów niezawisłości i bezstronności”, „okoliczności towarzyszących powołaniu”, „postępowania po powołaniu”. Brak precyzyjnych, jasnych przepisów, dotyczących kryteriów spełnienia wymogów niezawisłości i bezstronności, przynajmniej na płaszczyźnie teoretycznej, w połączeniu w koncepcją abstrakcyjnego testu bezstronności czyni możliwym arbitralne wykluczenie sędziego w każdej sprawie zawisłej przed sądem i w konsekwencji ze sprawowania wymiaru sprawiedliwości.
51. Na ustawodawcy ciąży obowiązek tworzenia przepisów prawa możliwie najbardziej określonych w danym wypadku, zarówno pod względem ich treści, jak i formy. Na oba wymiary określoności prawa składają się takie kryteria, jak: precyzyjność regulacji prawnej, jasność przepisu oraz jego legislacyjna poprawność. Kryteria te tworzą tzw. test określoności prawa, którego kwestionowane przepisy zadość nie czynią i z tej przyczyny jako niezgodne z art. 2 Konstytucji RP powinny zostać usunięte z krajowego porządku prawnego.
52. Podnosząc zarzut naruszenia zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa Rada wskazuje, że zasada ta wyznacza ramy działania organów władzy publicznej (zob. wyrok TK z 20 grudnia 1999 r., sygn. K 4/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 165). Wynika z niej konieczność zapewnienia bezpieczeństwa prawnego, czyli zwłaszcza przewidywalności działań organów władzy publicznej (zob. wyrok TK z 14 czerwca 2000 r., sygn. P 3/00, OTK ZU nr 5/2000, poz. 138). Obowiązkiem władz publicznych jest stworzenie stanu pewności prawa, a więc zespołu cech przysługujących prawu, które gwarantują jednostce (stronom postępowań, ale również sędziom) bezpieczeństwo prawne i umożliwiają jej decydowanie o swoim postępowaniu na podstawie pełnej znajomości przesłanek działania organów państwa oraz znajomości konsekwencji prawnych, jakie postępowanie to może spowodować (zob. wyroki TK z: 19 listopada 2008 r., sygn. Kp 2/08, OTK ZU nr 9/A/2008, poz. 157 oraz 20 stycznia 2009 r., sygn. P 40/07, OTK ZU nr 1/A/2009, poz. 4 i wyrok z 20 kwietnia 2020 r., sygn. U 2/20, OTK ZU A/2020, poz. 61”). Arbitralne stosowanie wyłączeń w procedurze testu niezawisłości nie wypełnia tym samym zasady zaufania obywatela do państwa.
IV.
Konkluzja
53. W świetle wszystkich powyższych argumentów, Krajowa Rada Sądownictwa wnosi o stwierdzenie, że kwestionowane przepisy Prawa o ustroju sądów powszechnych, Prawa o ustroju sądów wojskowych, Ustawy o Sądzie Najwyższym są niezgodne z przywołanymi wzorcami konstytucyjnymi. Usunięcie tych przepisów z porządku prawnego nie prowadzi do ograniczenia praw stron procesów sądowych, które są nadal uprawnione do wnioskowania o wyłączenie sędziów z przyczyn rzeczywiście powiązanych z daną sprawą