Opinia Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 15 stycznia 2026 r. w przedmiocie projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny (UD333)

OPINIA
KRAJOWEJ RADY SĄDOWNICTWA
z dnia 15 stycznia 2026 r.
w przedmiocie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny

Krajowa Rada Sądownictwa, po zapoznaniu się z rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny (nr Wykazu prac legislacyjnych: UD333), przekazanym przy piśmie Sekretarza Stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości z dnia 2 stycznia 2026 r. (znak: DL-VI.400.1.2025), opiniuje projekt negatywnie.
Projekt zmiany ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny sprowadza się do złagodzenia sankcji za czyn typizowany w treści art. 196 Kodeksu karnego poprzez wyeliminowanie z niej zagrożenia karą pozbawienia wolności. Jak wynika z treści uzasadnienia tej propozycji legislacyjnej, podjęcie jej wynika z wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 15 września 2022 r. wydanego w sprawie ze skargi o nr 8257/13, który stwierdził źródło naruszenia konwencji w postaci błędnego zastosowania w praktyce art. 196 Kodeksu karnego poprzez: „brak dokonania przez sądy krajowe oceny, czy wypowiedzi skarżącej były stwierdzeniami faktu czy wyrażeniem opinii, brak zidentyfikowania i wyważenia konkurujących ze sobą interesów, w tym brak odniesienia się do dopuszczalnych granic krytyki doktryn religijnych w świetle Konwencji w porównaniu z ich dyskredytacją, brak oceny czy stwierdzenia skarżącej mogły wzbudzić uzasadnione oburzenie czy też stanowić podżeganie do nienawiści religijnej, skazanie skarżącej na znaczącą grzywnę, tj. pięćdziesięciokrotnie przekraczającą minimalny poziom tego rodzaju kary”.
Z treści tego orzeczenia dotyczącego wprost błędnej pragmatyki orzeczniczej wykoncypowano tezę o nadmiernej surowości zagrożenia ustawowego. Wyprowadzone zostało swoiście wyinterpretowane wnioskowanie a fortiori, polegające na przyjęciu, że skoro Trybunał uznał, iż kara grzywny w wysokości orzeczonej w tym konkretnym przypadku jest zbyt wysoka, to tym bardziej zbyt surowa byłaby jakakolwiek kara pozbawienia wolności.
Po pierwsze, co przyznane zostało w uzasadnieniu projektu, naruszenie Konwencji miało zasadzać się na niedostatecznym rozważeniu przez sąd orzekający wymiaru kary w kontekście realizacji innej wartości konstytucyjnej jaką jest prawo do swobodnego wyrażania poglądów. Skoro Trybunał orzekał ad casum i wyrok ETPCz dotyczy kwestii deficytów w zakresie swobodnej oceny okoliczności determinujących wymiar kary w działaniu sądu orzekającego, zaś propozycja zmierza do wyeliminowania jednej z nich z treści przepisu, to uprawnionym jest wnioskowanie, że nastąpiło kierunkowe, instrumentalne wykorzystanie wyroku dla realizacji innych celów, które nie zostały podane w uzasadnieniu.
Po drugie, próbę penalnego złagodzenia odpowiedzialności za czyn polegający na obrażaniu uczuć religijnych postrzegać należy w odniesieniu do kontekstu społecznego, kiedy to akty o charakterze chrystianofobicznym, takie jak agresja fizyczna wobec księży egzemplifikująca się zabójstwami, rozbojami, pobiciami i naruszeniami nietykalności cielesnej są zjawiskiem nagminnym zarówno w Polsce jak i w Europie, a liczba tego typu aktów agresji wykazuje tendencję rosnącą (ex. raport Europejskiego Centrum na rzecz Prawa i Sprawiedliwości [European Center for Law and Justice, ECLJ], zatytułowany „Chrystianofobia i nienawiść wobec chrześcijan w Europie” [Christianophobia and anti-Christian hatred in Europe]). Do tej rzeczywistości nawiązał w swym zadaniu odrębnym do przywołanego wyżej wyroku ETPCz sędzia Krzysztof Wojtyszek podając, że „wypowiedzi o charakterze religijno-fobicznym stanowią pośrednie podżeganie do poważniejszych przestępstw przeciwko grupom religijnym lub ich członkom, natomiast brak odpowiedniej reakcji władz na akty nienawiści lub uprzedzeń wobec grup religijnych i ich członków może stworzyć atmosferę oficjalnego przyzwolenia i rozwinąć ogólne poczucie bezkarności. 
W każdym razie problem rosnącej liczby aktów nienawiści lub uprzedzeń wobec grup religijnych wymaga poczynienia skutecznych kroków zarówno na poziomie międzynarodowym, jak i krajowym w celu ochrony dotkniętych nimi osób”. W tym stanie rzeczy złagodzenie zagrożenia ustawowego wobec sprawców przestępstw polegających na kierowaniu obelg przeciwko sferze sacrum z jednej strony istotnie osłabia ochronę prawną osób wierzących w szczególności korzystających z prawa do publicznego prezentowania swoich przekonań religijnych, a z drugiej strony daje zachętę do względnej swobody wszelkiej maści aktywistom lewicowym posługującym się instrumentarium wykluczającym i uprzedzającym wobec określonych grup religijnych.
Po trzecie należy podkreślić, że zaproponowana zmiana będzie prowadziła do znacznego zmniejszenia zakresu uznania sędziowskiego przy wymierzaniu kary z art. 196 Kodeksu karnego, gdyż sąd, nawet w przypadku czynu o bardzo wysokiej szkodliwości społecznej, a wypełniającego znamiona tego przepisu będzie związany bardzo wąskimi ramami zagrożenia karnego mogąc jedynie wymierzyć karę grzywny i karę ograniczenia wolności. Względna swoboda sądu w doborze kary znajduje wyraz w art. 53 § 1 kk oraz wiąże się bezpośrednio z konstytucyjną zasadą niezależności sądów i niezawisłości sędziowskiej. Zaproponowana zmiana stanowić będzie ograniczenie uznaniowości sądu w wymiarze kary i uniemożliwi indywidualizację oceny konkretnych przypadków oraz będzie prowadzić do wydawania nietrafnych rozstrzygnięć w zakresie niewspółmierności kary do popełnionego czynu. Narzucanie sędziom konieczności ferowania konkretnego rodzaju kary przenosi odpowiedzialność za podjęte rozstrzygnięcie w kwestii kary na ustawodawcę, powodując, że proces oceny społecznej szkodliwości czynu i dopasowanie do niej odpowiedniej sankcji karnej będzie iluzoryczny i w pełni uzależniony od władzy innej niż władza sądownicza.
Po czwarte istnieje rażący brak symetrii w działaniach projektodawców wyrażający się w nierównym traktowaniu podmiotów podlegających ochronie, polegający na uprzednich próbach wprowadzania szczególnej ochrony dla osób i grup osób prezentujących określoną „orientację seksualną” obejmującej zagrożenie ustawowe karą pozbawienia wolności (nowelizacja art. 257 Kodeku karnego) przy jednoczesnym, jakże znaczącym umniejszaniu tejże ochrony szerokiemu spektrum osób wierzących.

Kompletna wersja elektroniczna powyższego dokumentu jest dostępna w formacie PDF
WP.420.131.2025